บทที่5

1.การสร้างคำสมาส

            การสมาสคำ

            เป็นการสร้างคำขึ้นเพื่อเพิ่มคำใหม่ประเภทหนึ่ง  เพื่อให้เพียงพอแก่ความต้องการสื่อสาร  โดยนำคำตั้งแต่ ๒ คำขึ้นไป มารวมเป็นคำเดียวกัน  คำที่นำมารวมกันนี้เป็นคำที่ยืมมาจากภาษาบาลีสันสกฤต เรียกว่า “คำสมาส” คำสมาสจะเป็นคำที่มีความหมายใหม่ คำที่มีความหมายหลักมักจะอยู่ข้างหลัง  คำที่ช่วยขยายความหมายจะอยู่ข้างหน้า  ดังนั้นการแปลคำสมาสจึงมักจะแปลจากท้ายมาหาคำหน้า เช่น

• มหา (ยิ่งใหญ่)  +  ชาติ (การเกิด)   เท่ากับ   มหาชาติ  หมายถึง การเกิดครั้งยิ่งใหญ่
• วีร (กล้าหาญ)  +  บุรุษ (ชาย)        เท่ากับ   วีรบุรุษ    หมายถึง  ชายผู้กล้าหาญ
• อุทก (น้ำ)        +  ภัย (อันตราย)    เท่ากับ   อุทกภัย   หมายถึง ภัยอันตรายที่เกิดจากน้ำท่วม

          คำสมาส (อ่านว่า สะ – หมาด) คือ การนำคำภาษาบาลีและ/หรือสันสกฤตตั้งแต่ ๒ คำขึ้นไปมารวมกันเป็นคำเดียว มีความหมายเกี่ยวเนื่องกัน โดยคำหลักมักอยู่ข้างหลัง คำขยายมักอยู่ข้างหน้า เช่น ราชธานี  คำว่า  ธานี  ซึ่งแปลว่าเมืองจะอยู่ท้ายคำ

            การสร้างคำสมาส                                                                                                                                                           คำสมาสในภาษาไทยมีวิธีการสร้างคำ ดังนี้                                                                                                                               ๑.นำคำภาษาบาลีและสันสกฤตมาต่อกัน  อาจเป็นคำภาษาบาลีต่อกับภาษาบาลี หรือคำภาษาสันสกฤตต่อกับภาษาสันสกฤต หรือคำภาษาบาลีต่อกับภาษาสันสกฤตก็ได้  เมื่อแปลคำสมาสจะแปลจากคำหลังไปหาคำหน้า ตัวอย่าง

• ถาวร (มั่นคง, ยั่งยืน) + วัตถุ (สิ่งของ) (บาลี + บาลี) = ถาวรวัตถุ

                            อ่านว่า            ถา – วอน – วัด – ถุ
                            หมายถึง         สิ่งของที่ก่อสร้างที่มั่นคง ยั่งยืน เช่น โบสถ์ วิหาร

• ฌาปน (การเผาศพ) + กิจ (ธุระ, งาน) (บาลี + บาลี) = ฌาปนกิจ

                            อ่านว่า           ชา – ปะ – นะ – กิด
                            หมายถึง        งานเกี่ยวกับการเผาศพ

• ราช (พระเจ้าแผ่นดิน) + ฐาน (ที่อยู่) (บาลี + บาลี) = ราชฐาน

                            อ่านว่า           ราด – ชะ – ถาน
                            หมายถึง        ที่อยู่ของพระเจ้าแผ่นดิน

• เกษตร (ที่ดิน, ไร่,นา) + กรรม (การกระทำ) (สันสกฤต + สันสกฤต) = เกษตรกรรม

                           อ่านว่า            กะ – เสด – ตระ – กำ
                           หมายถึง         การใช้ที่ดินเพาะปลูก

• ไตร (สาม) + ลักษณ์ (ลักษณะ) (สันสกฤต + สันสกฤต) = ไตรลักษณ์

                           อ่านว่า            ไตร – ลัก
                           หมายถึง         ลักษณะ ๓ ประการ คือ ความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ ความมิใช่ตัวตน

• คณิต (การคำนวณ) + ศาสตร์ (ระบบวิชาความรู้) (สันสกฤต + สันสกฤต) =  คณิตศาสตร์

                           อ่านว่า           คะ – นิด – ตะ – สาด
                           หมายถึง        วิชาว่าด้วยการคำนวณ

• หัตถ (มือ) + กรรม (การกระทำ) (บาลี + สันสกฤต) = หัตถกรรม

                           อ่านว่า           หัด – ถะ – กำ
                           หมายถึง        งานช่างที่ทำด้วยมือ

            *ข้อสังเกต                                                                                                                                                                       การสร้างคำวิธีนี้เป็นการนำคำมาเรียงต่อกัน และในการอ่านมักอ่านออกเสียงพยางค์เชื่อมระหว่างคำที่มาต่อกัน  แต่มีบางคำไม่อ่านออกเสียงพยางค์เชื่อมระหว่างคำ หรือบางคำจะอ่านออกเสียงพยางค์เชื่อมระหว่างคำหรือไม่ก็ได้ เช่น

• เกียรติคุณ       อ่านว่า           เกียด – ติ – คุน

                                                   หมายถึง       คุณที่เลื่องลือ

• มาตุภูมิ           อ่านว่า           มา – ตุ – พูม

                                      หมายถึง     บ้านเกิดเมืองนอน

• เกียรตินิยม     อ่านว่า          เกียด – นิ – ยม

                                                   หมายถึง      ความรู้ดีเด่นเหนือระดับปกติ

• จิตพิสัย           อ่านว่า          จิด – พิ – ไส

                                                  หมายถึง        ที่มีอยู่ในจิต

• มูลนิธิ             อ่านว่า           มูน – นิ – ทิ หรือ มูน – ละ – นิ – ทิ

                                                 หมายถึง        ทรัพย์สินที่จัดไว้เพื่อสาธารณประโยชน์

• ศิลปกรรม      อ่านว่า           สิน – ปะ – กำ หรือ สิน – ละ – ปะ – กำ

                                                 หมายถึง        สิ่งที่สร้างสรรค์ขึ้นเป็นศิลปะ                             

           ๒.นำคำภาษาบาลีสันสกฤตมาเชื่อมกันเป็นคำเดียวกันอีกแบบหนึ่ง   บางครั้งเรียกว่า”สมาสมีสนธิ” หมายถึง  การนำคำบาลีสันสกฤต ๒ คำ มาเชื่อมต่อเสียง ให้เสียงกลมกลืนกับพยางค์ต้นของคำหลัง มักเป็น อะ อา อิ อี หรือ อุ อู ไปเชื่อมกับพยางค์ท้ายของคำต้น  คำที่นำมาเชื่อมกันนี้อาจเป็นคำภาษาบาลีต่อกับคำภาษาบาลี หรือคำภาษาสันสกฤตต่อกับคำภาษาสันสกฤต หรือคำภาษาบาลีต่อกับคำภาษาสันสกฤตก็ได้ และเมื่อแปลความหมายจะแปลจากคำหลังไปหาคำหน้า เช่น

            ตัวอย่าง

• ภัตต (อาหาร) + อาคาร (เรือน) (บาลี + บาลี) = ภัตตาคาร

                            หมายถึง  อาคารที่จำหน่ายอาหารและเครื่องดื่ม

• เลขา (การเขียน) + อนุการ (การทำตาม) (บาลีสันสกฤต + บาลีสันสกฤต) = เลขานุการ

                            หมายถึง  ผู้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับหนังสือ

• ศิระ (หัว, ยอด) + อาภรณ์ (เครื่องประดับ) (สันสกฤต + บาลี) = ศิราภรณ์

                            หมายถึง  อาภรณ์ประดับศีรษะ เช่น มงกุฎ

• ปรม (อย่างยิ่ง) + อณู (เล็ก, ละเอียด) (บาลี + บาลี) = ปรมาณู

                            หมายถึง  ส่วนของสารที่มีขนาดเล็กจนไม่สามารถแยกย่อย

• สุข (ความสบายกาย, สบายใจ) + อารมณ์ (ความรู้สึกทางใจ) (บาลี + บาลี) = สุขารมณ์

                            หมายถึง  อารมณ์ที่มีสุข

• ราชา (พระเจ้าแผ่นดิน) + อุปโภค (เอามาใช้ให้เกิดประโยชน์) (สันสกฤต + สันสกฤต) = ราชูปโภค     

                            หมายถึง  ของใช้สำหรับพระราชา

            *ข้อสังเกต                                                                                                                                                                        มีคำในภาษาไทยหลายคำที่มีการประกอบคำคล้ายคำสมาส คือ นำศัพท์มาเรียงต่อกันและสามารถอ่านออกเสียง อะ อิ อุ เชื่อมระหว่างคำที่มาต่อกัน แต่ไม่ใช่คำสมาส  เพราะไม่ใช่คำรวมของคำที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤต และมีภาษาอื่นปน เช่น

• คุณ + ค่า         (บาลี + ไทย)                อ่านว่า   คุน – นะ – ค่า, คุน – ค่า
• ชีว + เคมี         (สันสกฤต + อังกฤษ)     อ่านว่า   ชี – วะ – เค – มี
• เทพ + เจ้า       (บาลี + ไทย)                อ่านว่า   เทบ – พะ – เจ้า
• ทุน + ทรัพย์    (ไทย + สันสกฤต)          อ่านว่า   ทุน – นะ – ซับ
• เมรุ + มาศ       (บาลี + เขมร)                อ่านว่า   เม – รุ – มาด
• บรรจุ + ภัณฑ์   (เขมร + บาลีสันสกฤต)    อ่านว่า   บัน – จุ – พัน
• พล + เรือน       (บาลี + ไทย)                อ่านว่า   พน – ละ – เรือน

            ลักษณะของคำสมาส                                                                                                                                                       ๑.คำที่สมาสกันต้องเป็นคำบาลี สันสกฤตเท่านั้น อาจจะเป็นบาลีสมาสกับบาลี เช่น ทิพโสต ขัตติยมานะ สันสกฤตสมาสกับสันสกฤต เช่น อักษรศาสตร์ บุรุษโทษ บาลีสมาสกับสันสกฤต เช่น วิทยาเขต วัฒนธรรม                                                                                               ๒.คำสมาสไม่ต้องประวิสรรชนีย์หรือมีเครื่องหมายทัณฑฆาตที่อักษรสุดท้ายของคำหน้า เช่น ศิลปกรรม ธุรการ สัมฤทธิ์บัตร       วารดิถี                                                                                                                                                                                        ๓.คำที่นำมาสมาสกันแล้ว ความหมายหลักอยู่ที่คำหลัง ส่วนความรองจะอยู่ข้างหน้า เช่น ยุทธ (รบ) + ภูมิ (แผ่นดิน / สนาม) = ยุทธภูมิ (สนามรบ)                                                                                                                                                                       ๔.คำที่รวมกันแล้วไม่เปลี่ยนแปลงรูปคำแต่อย่างใด เช่น วัฒน + ธรรม = วัฒนธรรม / โลก + บาล = โลกบาล                                           ๕.คำสมาสเมื่อออกเสียงต้องต่อเนื่องกัน เช่น ภูมิศาสตร์ อ่านว่า พู – มิ – สาด / เกตุมาลา อ่านว่า เก – ตุ – มา – ลา

            หลักการสังเกตคำสมาส                                                                                                                                                   ๑.คำที่สมาสกันต้องเป็นคำบาลี สันสกฤตเท่านั้น เช่น ทิพโสต ขัตติยมานะ กิจการ(บาลีสมาสกับบาลี) อักษรศาสตร์ บุรุษโทษ (สันสกฤตสมาสกับสันสกฤต)  วิทยาเขต วัฒนธรรม (บาลีสมาสกับสันสกฤต)                                                                                               ๒.คำสมาสมีลักษณะคล้ายการนำคำสองคำมาวางเรียงต่อกัน  เวลาอ่านจะมีเสียงสระต่อเนื่องกัน                                                           ๓.ไม่มีการประวิสรรชนีย์ (  ) และ ไม่ใส่เครื่องหมายทัณฑฆาต เช่น  มนุษยสัมพันธ์ พลศึกษา                                                           ๔.การเรียงคำ คำหลักจะอยู่ข้างหลัง ดังนั้นการแปลจึงแปลความหมายจากหลังมาหน้า                                                                       ๕.คำ “พระ” ประกอบหน้าคำบาลี สันสกฤต จัดเป็นคำสมาส                                                                                                       ๖.คำที่ลงท้ายด้วยคำว่า ศาสตร์  กรรม  ภาพ  ภัย  ศึกษา  มักเป็นคำสมาส

**หมายเหตุ : ยกเว้นคำสมาสบางคำที่วางคำตั้งหรือคำหลักเป็นคำหน้าและวางคำขยายเป็นคำหลังจึงสามารถแปลความหมายจากหน้าไปหลังได้ เช่น บุตรธิดา หมายถึง ลูกและภรรยา  สมณพราหมณ์ หมายถึง พระสงฆ์และพราหมณ์   ทาสกรรมกร หมายถึง ทาสและกรรมกรฯลฯ

***แนวคิด : คำไหนมี “ ะ ” หรือ ตัวการันต์ ระหว่างคำ คำนั้นไม่ใช่คำสมาส เช่น กิจจะลักษณะ วิพากษ์วิจารณ์ พิมพ์ดีด

            ตัวอย่างคำสมาส

ธุรกิจ	กิจกรรม	กรรมกร	ขัณฑสีมา	คหกรรม
เอกภพ	กาฬทวีป	สุนทรพจน์	จีรกาล	บุปผชาติ
ประถมศึกษา	ราชทัณฑ์	มหาราช	ฉันทลักษณ์	พุทธธรรม
วรรณคดี	อิทธิพล	มาฆบูชา	มัจจุราช	วิทยฐานะ
วรรณกรรม	สัมมาอาชีพ	หัตถศึกษา	ยุทธวิธี	วาตภัย
อุตสาหกรรม	สังฆราช	รัตติกาล	วสันตฤดู	สุขภาพ
อธิการบดี	ดาราศาสตร์	พุพภิกขภัย	สุคนธรส	วิสาขบูชา
บุตรทาน	สมณพราหมณ์	สังฆเภท	อินทรธนู	ฤทธิเดช
แพทย์ศาสตร์	ปัญญาชน	วัตถุธรรม	มหานิกาย	มนุษยสัมพันธ์
วิทยาธร	วัฏสงสาร	สารัตถศึกษา	พัสดุภัณฑ์	เวชกรรม
เวทมนตร์	มรรคนายก	อัคคีภัย	อุดมคติ	เอกชน
ทวิบาท	ไตรทวาร	ศิลปกรรม	ภูมิศาสตร์	รัฐศาสตร์
กาฬพักตร์	ราชโอรส	ราชอุบาย	บุตรทารก	ทาสกรรมกร
พระหัตถ์	พระชงฆ์	พระพุทธ	พระปฤษฏางค์	วิทยาศาสตร์
กายภาพ	กายกรรม	อุทกภัย	วรพงศ์	เกษตรกรรม
ครุศาสตร์	ชีววิทยา	มหกรรม	อัฏฐางคิกมรรค	มหาภัย
อุบัติเหตุ	กรรมกร	สันติภาพ	มหานคร	จตุปัจจัย

วิดีโอ YouTube

---

2.ลักษณะของประโยค 

            ความหมายของประโยค             ประโยค เกิดจากคำหลายๆคำ หรือวลีที่นำมาเรียงต่อกันอย่างเป็นระเบียบให้แต่ละคำมีความสัมพันธ์กัน มีใจความสมบูรณ์ แสดงให้รู้ว่า ใคร ทำอะไร ที่ไหน อย่างไร เช่น สมัครไปโรงเรียน ตำรวจจับคนร้าย เป็นต้น
            ส่วนประกอบของประโยค             ประโยคหนึ่ง ๆ จะต้องมีภาคประธานและภาคแสดงเป็นหลัก และอาจมีคำขยายส่วนต่าง ๆ ได้ 
            1.ภาคประธาน             ภาคประธานในประโยค คือ คำหรือกลุ่มคำที่ทำหน้าที่เป็นผู้กระทำ ผู้แสดงซึ่งเป็นส่วนสำคัญของประโยค ภาคประธานนี้ อาจมีบทขยายซึ่งเป็นคำหรือกลุ่มคำมาประกอบ เพื่อทำให้มีใจความชัดเจนยิ่งขึ้น 
            2.ภาคแสดง             ภาคแสดงในประโยค คือ คำหรือกลุ่มคำที่ประกอบไปด้วยบทกริยา บทกรรมและส่วนเติมเต็ม บทกรรมทำหน้าที่เป็นตัวกระทำหรือตัวแสดงของประธาน ส่วนบทกรรมทำหน้าที่เป็นผู้ถูกกระทำ และส่วนเติมเต็มทำหน้าที่เสริมใจความของประโยคให้สมบูรณ์ คือทำหน้าที่คล้ายบทกรรม แต่ไม่ใช้กรรม เพราะมิได้ถูกกระทำ
            ชนิดของประโยค             ประโยคในภาษาไทยแบ่งเป็น 3 ชนิด ตามโครงสร้างการสื่อสารดังนี้ 
            1.ประโยคความเดียว (เอกรรถประโยค)             ประโยคความเดียว คือ ประโยคที่มีข้อความหรือใจความเดียว ซึ่งเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า เอกรรถประโยค เป็นประโยคที่มีภาคประโยคเพียงบทเดียว และมีภาคแสดงหรือกริยาสำคัญเพียงบทเดียว หากภาคประธานและภาคแสดงเพิ่มบทขยายเข้าไป ประโยคความเดียวนั้นก็จะเป็นประโยคความเดียวที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น

 
            2.ประโยคความรวม (อเนกรรถประโยค)             ประโยคความรวม คือ ประโยคที่รวมเอาโครงสร้างประโยคความเดียวตั้งแต่ 2 ประโยคขึ้นไปเข้าไว้ในประโยคเดียวกัน โดยมีคำเชื่อมหรือสันธานทำหน้าที่เชื่อมประโยคเหล่านั้นเข้าด้วยกัน ประโยคความรวมเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า อเนกกรรถประโยค ประโยคความรวมแบ่งใจความออกเป็น 4 ประเภท ดังนี้
               2.1 ประโยคที่มีความคล้อยตามกัน ประโยคความรวมชนิดนี้ประกอบด้วยประโยคเล็กตั้งแต่ 2 ประโยคขึ้นไป มีเนื้อความคล้อยตามกันในแง่ของความเป็นอยู่ เวลา และการกระทำ ตัวอย่าง
                    • ทรัพย์ และ สินเป็นลูกชายของพ่อค้าร้านสรรพพาณิชย์
                    • ทั้ง ทรัพย์ และ สินเป็นนักเรียนโรงเรียนอาทรพิทยาคม
                    • ทรัพย์เรียนจบโรงเรียนมัธยม แล้ว ก็ไปเรียนต่อที่วิทยาลัยอาชีวศึกษา
                    • พอ สินเรียนจบโรงเรียนมัธยม แล้ว ก็ มาช่วยพ่อค้าขาย สันธานที่ใช้ใน 4 ประโยค ได้แก่ และ, ทั้ง – และ, แล้วก็, พอ – แล้วก็ *หมายเหตุ : คำ “แล้ว” เป็นคำช่วยกริยา มิใช่สันธานโดยตรง

               2.2 ประโยคที่มีความขัดแย้งกัน ประโยคความรวมชนิดนี้ ประกอบด้วยประโยคเล็ก 2 ประโยค มีเนื้อความที่แย้งกันหรือแตกต่างกันในการกระทำ หรือผลที่เกิดขึ้น ตัวอย่าง
                    • พี่ตีฆ้อง แต่ น้องตีตะโพน
                    • ฉันเตือนเขาแล้ว แต่ เขาไม่เชื่อ

               2.3 ประโยคที่มีความให้เลือก ประโยคความรวมชนิดนี้ ประกอบด้วยประโยคเล็ก 2 ประโยคและกำหนดให้เลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง ตัวอย่าง
                    • ไปบอกนายกิจ หรือ นายก้องให้มานี่คนหนึ่ง
                    • คุณชอบดนตรีไทย หรือ ดนตรีสากล

               2.4 ประโยคที่มีความเป็นเหตุเป็นผลแก่กัน ประโยคความรวมชนิดนี้ประกอบด้วยประโยคเล็ก 2 ประโยค ประโยคแรกเป็นเหตุประโยคหลังเป็นผล ตัวอย่าง
                    • เขามีความเพียรมาก เพราะฉะนั้น เขา จึง ประสบความสำเร็จ
                    • คุณสุดาไม่อิจฉาใคร เธอ จึง มีความสุขเสมอ
*ข้อสังเกต
    • สันธานเป็นคำเชื่อมที่จ้ำเป็นต้องมีประโยคความรวม และจะต้องใช้ให้เหมาะสมกับเนื้อความในประโยค ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่า สันธานเป็นเครื่องกำหนดหรือชี้บ่งว่าประโยคนั้นมีใจความแบบใด
    • สันธานบางคำประกอบด้วยคำสองคำ หรือสามคำเรียงอยู่ห่างกัน เช่น ฉะนั้น – จึง, ทั้ง – และ, แต่ – ก็ สันธานชนิดนี้เรียกว่า “สันธานคาบ” มักจะมีคำอื่นมาคั่นกลางอยู่จึงต้องสังเกตให้ดี
    • ประโยคเล็กที่เป็นประโยคความเดียวนั้น เมื่อแยกออกจากประโยคความรวมแล้ว ก็ยังสื่อความหมายเป็นที่เข้าใจได้ 

             3.ประโยคความซ้อน (สังกรประโยค)             ประโยคความซ้อน คือ ประโยคที่มีใจความสำคัญเพียงใจความเดียว ประกอบด้วยประโยคความเดียวที่มีใจความสำคัญ เป็นประโยคหลัก (มุขยประโยค) และมีประโยคความเดียวที่มีใจความเป็นส่วนขยายส่วนใดส่วนหนึ่งของประโยคหลัก เป็นประโยคย่อยซ้อนอยู่ในประโยคหลัก (อนุประโยค) โดยทำหน้าที่แต่งหรือประกอบประโยคหลัก ประโยคความซ้อนนี้เดิม เรียกว่า สังกรประโยค อนุประโยคหรือประโยคย่อยมี 3 ชนิด ทำหน้าที่ต่างกัน ดังต่อไปนี้
               3.1 ประโยคย่อยที่ทำหน้าที่แทนนาม (นามานุประโยค) อาจใช้เป็นบทประธานหรือบทกรรม หรือส่วนเติมเต็มก็ได้ ประโยคย่อยนี้เป็นประโยคความเดียวซ้อนอยู่ในประโยคหลักไม่ต้องอาศัยบทเชื่อมหรือคำเชื่อม ตัวอย่างประโยคความซ้อนที่เป็นประโยคย่อยทำหน้าที่แทนนาม
                    • คนทำดีย่อมได้รับผลดี                     คน...ย่อมได้รับผลดี : ประโยคหลัก                     คนทำดี : ประโยคย่อยทำหน้าที่เป็นบทประธาน

                    • ครูดุนักเรียนไม่ทำการบ้าน                     ครูดุนักเรียน : ประโยคหลัก                     นักเรียนไม่ทำการบ้าน : ประโยคย่อยทำหน้าที่เป็นบทกรรม

               3.2 ประโยคย่อยที่ทำหน้าที่เป็นบทขยายประธานหรือบทขยายกรรมหรือบทขยายส่วนเติมเต็ม (คุณานุประโยค) แล้วแต่กรณี มีประพันธสรรพนาม (ที่ ซึ่ง อัน ผู้) เชื่อมระหว่างประโยคหลักกับประโยคย่อย ตัวอย่างประโยคความซ้อนที่ประโยคย่อยทำหน้าที่เป็นบทขยาย

                    • คนที่ประพฤติดีย่อยมีความเจริญในชีวิต ที่ประพฤติ ขยายประธาน คน
                    - คน...ย่อมมีความเจริญในชีวิต : ประโยคหลัก
                    - (คน) ประพฤติดี : ประโยคย่อย

                    • ฉันอาศัยบ้านซึ่งอยู่บนภูเขา ซึ่งอยู่บนภูเขา ขยายกรรม บ้าน
                    - ฉันอาศัยบ้าน : ประโยคหลัก
                    - (บ้าน) อยู่บนภูเขา : ประโยคย่อย

               3.3 ประโยคย่อยที่ทำหน้าที่เป็นบทขยายคำกริยา หรือบทขยายคำวิเศษณ์ในประโยคหลัก (วิเศษณานุประโยค) มีคำเชื่อม (เช่น เมื่อ จน เพราะ ตาม ให้ ฯลฯ) ซึ่งเชื่อมระหว่างประโยคหลักกับประโยคย่อย ตัวอย่างประโยคความซ้อนที่ประโยคย่อยทำหน้าที่เป็นบทกริยาหรือบทขยายวิเศษณ์

                    • เขาเรียนเก่งเพราะเขาตั้งใจเรียน                     เขาเรียนเก่ง : ประโยคหลัก
                    (เขา) ตั้งใจเรียน : ประโยคย่อยขยายกริยา

                    • ครูรักศิษย์เหมือนแม่รักลูก                     ครูรักศิษย์ : ประโยคหลัก                     แม่รักลูก : ประโยคย่อย (ขยายส่วนเติมเต็มของกริยาเหมือน)
               หน้าที่ของประโยค                ประโยคต่างๆ ที่ใช้ในการสื่อสารย่อมแสดงถึงเจตนาของผู้ส่งสาร เช่น บอกกล่าว เสนอแนะ อธิบาย ซักถาม ขอร้อง วิงวอน สั่งห้าม เป็นต้น หากจะแบ่งประโยคตามหน้าที่หรือลักษณะที่ใช้ในการสื่อสาร สามารถแบ่งออกเป็น 4 ลักษณะ ดังนี้
               1. บอกเล่าหรือแจ้งให้ทราบ เป็นประโยคที่มีเนื้อความบอกเล่าบ่งชี้ให้เห็นว่า ประธานทำกริยา อะไร ที่ไหน อย่างไร และเมื่อไหร่ เช่น
                    - ฉันไปพบเขามาแล้ว
                    - เขาเป็นนักฟุตบอลทีมชาติ
               2. ปฏิเสธ เป็นประโยคมีเนื้อความปฏิเสธ จะมีคำว่า ไม่ ไม่ได้ หามิได้ มิใช่ ใช่ว่า ประกอบอยู่ด้วยเช่น
                    - เรา ไม่ได้ ส่งข่าวถึงกันนานแล้ว
                    - นั่น มิใช่ ความผิดของเธอ
               3. ถามให้ตอบ เป็นประโยคมีเนื้อความเป็นคำถาม จะมีคำว่า หรือ ไหม หรือไม่ ทำไม เมื่อไร ใคร อะไร ที่ไหน อย่างไร อยู่หน้าประโยคหรือท้ายประโยค เช่น
                    - เมื่อคืนคุณไป ที่ไหน มา
                    - เธอเห็นปากกาของฉัน ไหม
               4. บังคับ ขอร้อง และชักชวน เป็นประโยคที่มีเนื้อความเชิงบังคับ ขอร้อง และชักชวน โดยมีคำอนุภาค หรือ คำเสริมบอกเนื้อความของประโยค เช่น
                    - ห้าม เดินลัดสนาม
                    - กรุณา พูดเบา

วิดีโอ YouTube

บทที่5

 1.      เพราะเหตุใดจึงเรียกผ้าไหมชนิดหนึ่งว่า “ผ้าไหมมัดหมี่”

        1.     เพราะกรรมวิธีการต้มเส้นไหมเป็นกรรมวิธีเดียวกันกับการต้มเส้นหมี่

        2.     เพราะเส้นไหมที่นำมาทอเล็ก บาง และกลมคล้ายลักษณะของเส้นหมี่

        3.    เพราะความสวยงามของผ้าไหมชนิดนี้เกิดจากเทคนิคการมัดย้อมเส้นไหม

        4.     เพราะผ้าไหมชนิดนี้มีต้นกำเนิดจากหมู่บ้านมัดหมี่ ทางภาคอีสานของไทย

 2.      คำว่า “ด้ายเส้นยืน” ในย่อหน้าที่ 3 หมายถึงสิ่งใด

        1.     เส้นไหมแนวตั้งที่ใช้เป็นแกนในการทอผ้า  

    2.    เส้นไหมแนวนอนที่ใช้ขัดกับเส้นแนวตั้ง

    3.    เส้นไหมที่มัดย้อมให้เกิดลวดลายแล้ว

    4.    เส้นไหมที่ใช้ในการพุ่งเพื่อวัดขนาดผ้า

 3.      ข้อความข้างต้นโดดเด่นในการใช้โวหารประเภทใดในการเขียน  

    1.    บรรยายโวหาร    2.    พรรณนาโวหาร

    3.    สาธกโวหาร    4.    อุปมาโวหาร

 4.      จากข้อความข้างต้นข้อใด สรุปได้ไม่ถูกต้อง

    1.    การทอผ้าเป็นงานหัตถศิลป์ของภาคเหนือและภาคอีสานของไทย

    2.    มูลนิธิศิลปาชีพส่งเสริมและสนับสนุนให้ชาวบ้านทอผ้าเป็นอาชีพเสริม

    3.    การสร้างลายผ้าด้วยเทคนิคการจกต้องอาศัยระยะเวลาในการผลิต

    4.    มูลนิธิศิลปาชีพมักส่งเสริมให้ชาวบ้านพัฒนาสินค้าให้มีคุณภาพดีขึ้น

 5.      จากข้อความข้างต้นงานทอผ้าเป็นงานหัตถศิลป์ที่แสดงให้เห็นคุณลักษณะประการใดของคนไทยได้ดี
    ที่สุด

    1.    คนไทยเป็นคนรักสวยรักงามจึงออกแบบเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายให้สวยงาม

    2.    คนไทยมีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์จึงคิดวิธีการทอผ้าให้มีลักษณะเฉพาะถิ่น

    3.    คนไทยมักไม่ปล่อยให้เวลาว่างผ่านไปอย่างไร้ประโยชน์จึงทำให้เกิดงานหัตถกรรม

    4.    คนไทยยอมรับวัฒนธรรมที่หลากหลายจึงทำให้มีธรรมเนียมประเพณีแตกต่างกัน

ส่วนที่ 2   :    แบบระบายตัวเลือก แต่ละข้อมีคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคำตอบเดียว

            จำนวน 40 ข้อ (ข้อละ 6-45)  :  ข้อละ 1.5 คะแนน

อ่านข้อความต่อไปนี้ แล้วตอบคำถาม ข้อ 6-7

การป้องกันไข้หวัดใหญ่ 2009

ล้างมือบ่อยๆ ด้วยน้ำและสบู่หรือแอลกฮอล์เจล เพื่อฆ่าเชื้อโรค หลีกเลี่ยงการคลุกคลี ใกล้ชิดกับผู้ป่วยไข้หวัดหรือในที่ชุมชนหนาแน่น หากจำเป็นให้สวมหน้ากากอนามัยเพื่อป้องกันการติดเชื้อ ปิดปาก ปิดจมูก ด้วยกระดาษทิชชู เมื่อ ไอ จาม และต้องล้างมือทุกครั้ง หลีกเลี่ยงการใช้ของร่วมกัน เช่น แก้วน้ำ หลอดดูดน้ำ ช้อน ผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดตัว ร่วมกับผู้อื่น ดูแลสุขภาพร่างกายให้แข็งแรงด้วยการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ และพักผ่อนให้เพียงพอ ติดตามคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุขอย่างใกล้ชิด

 6.      วิธีปฏิบัติในข้อใดที่เป็นพื้นฐานของการป้องกันโรคโดยทั่วไป

    1.    ข้อ 1    2.    ข้อ 4

    3.    ข้อ 5    4.    ข้อ 6

 7.      บุคคลในข้อใดที่ปฏิบัติตนตามแนวทางการป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ 2009 ได้อย่างถูกต้อง

    1.    รุจน์พกแอลกอฮอล์และหน้ากากอนามัยติดตัวเสมอเมื่อต้องไปในที่ชุมชนหนาแน่น

    2.    อานนท์ใช้ช้อนกลางตักอาหารเสมอจนเป็นนิสัย เมื่อต้องรับประทานอาหารกับผู้อื่น

    3.    อภิชญากินอาหารให้ครบ 5 หมู่ เพื่อให้มีแรงพอจะทำงานทั้งคืนโดยไม่ยอมนอน

    4.    ฤทธิ์เก็บตัวอยู่ที่บ้าน ไม่ออกไปเรียนแต่คอยติดตามข่าวอย่างใกล้ชิดเพราะกลัวจะติดโรค

 8.      “ถึงแม้ว่า สภาวะแวดล้อมในปัจจุบัน จะกดดันหรือก่อให้เกิดความเครียดมากเพียงใดก็ตาม หากเรามี     

         รอยยิ้ม  หัวใจของเราก็จะเปิดกว้าง มีมุมมองใหม่ๆ พร้อมที่จะแก้ไขปัญหาต่างๆ ที่เข้ามา ยิ้มให้กัน
    และกัน ยิ้มอย่างสดใส ยิ้มอย่างจริงใจ ความสุขเล็กๆ น้อยๆ ก็จะมารายล้อมอยู่รอบตัว ดังนั้น มาทำให้
    ใบหน้าของพวกเราเลอะไปด้วย รอยยิ้มกันเถอะ”

        ข้อความข้างต้น ควรจัดอยู่ในส่วนใดของเรียงความเรื่อง “อยากให้ทุกคนหน้าเลอะ”

    1.    คำนำ

    2.    เนื้อเรื่อง

    3.    สรุป

    4.    คำนำหรือสรุป

 9.      ข้อใดเป็นการเขียนเชิงอธิบาย

    1.    ดึกดื่นคืนนี้ ลมหนาวพัดโชยมา ฉันมองไปที่ขอบฟ้าเนิ่นนาน

    2.    ปรุงรสให้แซบหนอ ใส่มะละกอลงไป อ้อ อย่าลืมใส่กุ้งแห้งป่นของดี

    3.    ให้แสงสุกใส ได้เป็นเสมือนดวงตา คอยส่องมองเธอด้วยแววตาแห่งความภักดี

    4.    ไม่ต้องห่วงว่าฉันเปลี่ยนหัวใจ ฉันจะเป็นอย่างนี้ จะรักเธอตลอดไป

10.      ข้อใดเขียนอ้างอิงแหล่งที่มาของข้อมูลในการเขียนรายงานได้ถูกต้อง

    1.    ดวงใจ ไทยอุบุญ. 2549. ทักษะการเขียนภาษาไทย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

    2.    ประภาศรี สีหอำไพ. 2531. การเขียนแบบสร้างสรรค์. สำนักพิมพ์วัฒนาพานิช: กรุงเทพฯ.

    3.    ชาญณรงค์ พรรุ่งโรจน์. ความคิดสร้างสรรค์. โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย: กรุงเทพฯ, 2546.

    4.    บันลือ พฤกษะวัน. พัฒนาทักษะการเขียนเชิงสร้างสรรค์. ไทยวัฒนาพานิช: กรุงเทพฯ, 2533.

11.      แผนผังความคิดข้างต้น ควรเป็นองค์ประกอบของเรื่องใด

    1.    ชีวประวัติของบุคคลสำคัญ

    2.    ชีวิตกวีเอก : สุนทรภู่

    3.    บุคคลในประวัติศาสตร์ไทย

    4.    วรรณคดีชิ้นเอกของสุนทรภู่

12.      บุคคลใดรับสารด้วยการฟังได้อย่างสัมฤทธิ์ผล

    1.    ส้ม เป็นที่รักของเพื่อน แม้ว่าเพื่อนจะต่อว่าไม่พอใจเรื่องใด ส้มก็ยิ้มรับทุกอารมณ์ของเพื่อนได้เสมอ

    2.    สวย เป็นที่ชื่นชมของเพื่อน เพราะเพื่อนสั่งอะไรสวยก็ไม่เคยขัดข้อง จะเชื่อฟังและปฏิบัติตามเสมอ

    3.    ปลา ไม่ค่อยมีใครสนใจ เพราะเวลาใครพูดอะไร เธอก็จะฟังอย่างตั้งใจ แต่ไม่เคยปฏิบัติสักครั้ง

    4.    ปุ่น ไม่ค่อยสนใจคนที่กล่าวตักเตือน เพราะรู้สึกว่าเสียเวลาและคิดเสมอว่าคนเหล่านี้คอยแต่อิจฉา

13.       ข้อใดไม่ใช่หลักปฏิบัติการพูดที่เหมาะสม

    1.    ผู้พูดควรเลือกเรื่องที่ตนเองมีความรู้ ถนัดและสนใจในการพูด

    2.    การวิเคราะห์ผู้ฟัง เป็นขั้นตอนสำคัญในการพูดที่ไม่ควรละเลย

    3.    ผู้พูดที่ไม่เตรียมเนื้อหาแล้วพูดได้ ถือว่าเป็นอัจฉริยะทางการพูด

    4.    การแต่งกายเป็นสิ่งหนึ่งในการเสริมบุคลิกภาพให้ผู้พูดโดดเด่น

14.       หากนักเรียนได้รับมอบหมายให้พูดต้อนรับบุคคลที่มาเยี่ยมชมโรงเรียน ข้อใดไม่ใช่ ประเด็นสำคัญของ   

           เนื้อหาที่จะต้องนำเสนอ

    1.    ประวัติความเป็นมาของโรงเรียน

    2.    ความรู้สึกยินดีต่อการเข้าเยี่ยมชม

    3.    การแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นภายในโรงเรียน

    4.    จุดเด่นของการพัฒนาโรงเรียนที่ผ่านมา

15.       ข้อใดใช้ภาษาในการพูดได้อย่างเหมาะสมและแสดงมารยาทที่ดี

         1.    ไม่ว่าใครก็สามารถพบเจอความผิดหวังได้ แต่ท้ายที่สุดอย่าท้อแท้แล้วกัน

    2.    คนอย่างเรา ผิดหวังซะบ้างก็ดี ทำอะไรมั่นใจเหลือเกิน จะได้เป็นบทเรียน

    3.    โตแล้ว ถ้าผิดหวังแค่นี้ ทนไม่ได้ มีชีวิตอยู่ต่อไปไม่ได้ ก็ไม่ต้องทำอะไรแล้ว

    4.    พยายามเข้าละกัน ผิดหวังเป็นเรื่องเล็กๆ ถ้าฟ้ามีตา คงเห็นความตั้งใจน้อยๆ บ้าง

16.       คำในข้อใด มีวิธีการสร้างคำแตกต่างจากข้ออื่น

    1.    ปวดร้าว   ปวดเมื่อย

    2.    บอกบท   บอกใบ้

    3.    เศร้าโศก   เศร้าหมอง

    4.    คลาดเคลื่อน   คลาดแคล้ว

17.       คำประพันธ์ในข้อใด ไม่มีคำซ้อน

    1.    นาคีมีพิษเพี้ยง       สุริโย

    2.    เลื้อยบ่ทำเดโช       แช่มช้า

    3.    พิษน้อยหยิ่งโยโส       แมลงป่อง

    4.    ชูแต่หางเองอ้า       อวดอ้างฤทธี

18.       คำซ้ำในข้อใด มีจำนวนพยางค์ที่ออกเสียงซ้ำน้อยที่สุด

    1.    ร่มชมพูๆ ที่เธอซื้อมาฝากจากญี่ปุ่นพังเสียแล้วเมื่อวันก่อน

    2.    คุณครูเรียกนักเรียนให้ออกมาอ่านหนังสือหน้าชั้นทีละคนๆ

    3.    แล้วในวันหนึ่งๆ มีคนมาเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์นี้ประมาณกี่คน

    4.    เขาไม่ได้ใส่เสื้อผ้าสีๆ มาหลายเดือนแล้วเพราะกำลังไว้ทุกข์

19.       ข้อใดไม่เป็นประโยคความรวม

    1.    ผู้ใหญ่ลีมาหามาลินีเพราะคิดถึงมาก

    2.    ผู้ใหญ่ลีมาหามาลินีหลังจากสึกแล้ว

    3.    ผู้ใหญ่ลีมาหามาลินีเลยไปทำนาสาย

    4.    ผู้ใหญ่ลีมาหามาลินีซึ่งกำลังเลี้ยงไก่

20.       ข้อใดใช้คำราชาศัพท์ “ทูลเกล้าฯถวาย” ไม่ถูกต้อง

    1.    สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติทูลเกล้าฯ ถวาย สิทธิบัตรฝนหลวง แด่พระบาทสมเด็จ

        พระเจ้าอยู่หัว

    2.    กทม. ทูลเกล้าฯ ถวายหนังสือสมุดภาพแผนที่ “หนึ่งศตวรรษกรุงเทพมหานคร” แด่

        พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

    3.    สมาพันธ์นักประดิษฐ์โลกทูลเกล้าฯ ถวายเหรียญรางวัล “พระอัจฉริยภาพทางการประดิษฐ์”
แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

    4.    หอการค้าไทยร่วมกับคณะกรรมการร่วม 3 สถาบัน (กกร.) ทูลเกล้าฯ ถวายกังหันน้ำชัยพัฒนา

             จำนวน 60 เครื่อง แด่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

เฉลย

    1.    3    2.    1    3.    1    4.    1    5.    2

    6.    3    7.    1    8.    3    9.    2    10.    1

    11.    2    12.    2    13.    3    14.    3    15.    1

    16.    2    17.    1    18.    4    19.    4    20.    4